Một trong những câu hỏi thường gặp nhất khi ai đó mới tìm hiểu về coaching là: coaching thì khác gì so với mentoring, đào tạo, tư vấn hay trị liệu? Thắc mắc này hoàn toàn chính đáng, vì trên thị trường năm khái niệm này hay bị gộp làm một, và nhiều người mua nhầm thứ mình không thực sự cần.
Bài viết này phân biệt rõ năm hình thức đồng hành, để bạn biết khi nào nên tìm đến cái nào.
Vì sao năm khái niệm này hay bị gộp
Cả năm đều là hình thức một người hỗ trợ một người khác phát triển hoặc giải quyết vấn đề, nên nhìn từ xa chúng khá giống nhau. Nhưng chúng khác nhau ở những điểm rất căn bản: ai là người giữ chuyên môn, ai là người giữ câu trả lời, hình thức đó hướng về quá khứ hay tương lai, và mục tiêu cuối cùng là gì. Hiểu bốn trục này giúp bạn tách bạch chúng dễ dàng.
Coaching (khai vấn)
Trong coaching, coach không áp đặt chuyên môn hay đưa lời giải sẵn. Coach tin rằng người được coach đã có sẵn nguồn lực bên trong, và dùng câu hỏi để khai mở tư duy, giúp họ tự tìm ra hướng đi và tự cam kết hành động. Coaching hướng về hiện tại và tương lai, và mục tiêu là nâng cao năng lực tự nhận thức, tự quyết của người được coach.
Mentoring (cố vấn)
Mentor là người đi trước trong cùng lĩnh vực, chia sẻ kinh nghiệm và lời khuyên dựa trên hành trình của chính họ. Khác với coach, mentor có và dùng chuyên môn của mình, thường nói "hồi đó tôi đã làm thế này". Mentoring hữu ích khi bạn cần học từ một người đã đi qua con đường bạn đang đi.
Đào tạo (training)
Đào tạo là truyền đạt kiến thức và kỹ năng theo một chương trình có cấu trúc, từ người dạy sang người học. Trọng tâm là giúp người học nắm được nội dung mới. Đào tạo phù hợp khi khoảng trống của bạn là thiếu kiến thức hoặc kỹ năng nền, chứ không phải thiếu sự rõ ràng.
Tư vấn (consulting)
Nhà tư vấn mang chuyên môn của họ vào, phân tích vấn đề của bạn và đưa ra giải pháp cụ thể. Ở đây, người tư vấn giữ cả chuyên môn lẫn câu trả lời, và bạn nhận về một khuyến nghị. Tư vấn phù hợp khi bạn cần một lời giải kỹ thuật cho một vấn đề chuyên biệt.
Trị liệu (therapy)
Trị liệu tâm lý tập trung nhiều vào chữa lành, xử lý những tổn thương hoặc vấn đề sức khỏe tinh thần, và thường đi ngược về quá khứ để hiểu gốc rễ. Đây là lĩnh vực đòi hỏi chuyên môn được cấp phép. Coaching không thay thế trị liệu, và một coach có đạo đức nghề sẽ nhận ra khi một người cần trị liệu thay vì coaching, để giới thiệu đúng nơi.
Bảng phân biệt nhanh theo bốn trục
- Ai giữ chuyên môn và câu trả lời: tư vấn và mentoring dựa vào chuyên môn của người hỗ trợ; coaching tin vào nguồn lực của chính người được coach; đào tạo truyền kiến thức của người dạy.
- Hướng thời gian: trị liệu thường đi về quá khứ; coaching hướng hiện tại và tương lai; đào tạo và tư vấn tập trung vào việc trang bị cho phía trước.
- Vai trò của người được hỗ trợ: trong coaching, họ là chủ nhân của câu trả lời; trong tư vấn và đào tạo, họ là người tiếp nhận.
- Mục tiêu cuối: coaching nhắm tới năng lực tự quyết và trưởng thành; các hình thức còn lại nhắm tới kiến thức, giải pháp hoặc chữa lành cụ thể.
Chọn đúng công cụ cho đúng nhu cầu
Không có hình thức nào tốt hơn tuyệt đối; chúng phục vụ những nhu cầu khác nhau.
Khi bạn cần một lời giải kỹ thuật, hãy tìm tư vấn. Khi bạn cần học kiến thức mới, hãy chọn đào tạo. Khi bạn cần kinh nghiệm của người đi trước, hãy tìm mentor. Khi bạn cần chữa lành, hãy tìm chuyên gia trị liệu. Và khi bạn cần sự rõ ràng, cần phát triển chính mình như một người lãnh đạo, hoặc cần một không gian an toàn để tự nhìn lại và ra quyết định, coaching là công cụ phù hợp.
Tại Inner Harmony, chúng tôi đồng hành chủ yếu bằng coaching theo chuẩn quốc tế, và luôn nói rõ khi điều bạn cần là một hình thức khác. Đó cũng là một phần của việc làm nghề tử tế.
Đọc tiếp trong cụm kiến thức nền: "Khai vấn ICF là gì?" và "Lịch sử và ứng dụng của khai vấn."
Nội dung có sự hỗ trợ của AI; Inner Harmony biên tập và chịu trách nhiệm nội dung.